Er zijn twee gassen die bij de ademhaling een belangrijke rol spelen: Zuurstof en koolzuurgas.
Je lichaamscellen hebben voortdurend zuurstof (O2) nodig. Die zuurstof adem je in (de buitenlucht bestaat voor 21 % uit zuurstof).
Diep in de longen (in de longblaasjes) springt zuurstof naar het bloed. Dat bloed brengt het zuurstof naar al je lichaamscellen.
De celstofwisseling
In je cellen wordt zuurstof (O2) en glucose (suiker) omgezet in energie, water (H2O) en koolzuurgas (CO2).
Het koolzuurgas springt van de cel waar het gemaakt wordt naar het bloed. En het bloed brengt het koolzuurgas naar de longen en dan adem je het uit.
Dus je ademt zuurstofrijke lucht in en koolzuurgasrijke lucht uit.
Eigenlijk draait de gehele Buteyko Methode om het voorkomen dat je te veel koolzuurgas uitademt door rustigere te gaan ademen.
Verkeerd ademen is meestal te veel koolzuurgas verliezen
Iemand die verkeerd ademt, ademt bijna altijd te veel (dat iemand te weinig ademt komt echt maar sporadisch voor - denk aan ALS bijvoorbeeld).
Door die verkeerde ademhaling (chronische hyperventilatie) verlies je te veel koolzuurgas. En daar kan je behoorlijk ziek van worden.
Laten we eens rustig bekijken wat het gevolg is van een tekort aan koolzuurgas in het lichaam.
1. Je lichaam verzuurt
Bloed heeft een pH van ongeveer 7,4 (de pH is de manier waarop de zuurgraad van een vloeistof wordt gemeten: 0 is erg zuur en 14 is erg basisch). Het is essentieel dat de zuurgraad van het bloed ongeveer 7,4 blijft.
Daalt de pH beneden de 6,8 dan gaan je dood, en stijgt de pH boven de 7,8 dan ga je ook dood.
Het lichaam zal er dus alles aan doen om die pH van het bloed rond die 7,4 te houden.
Nu is koolzuurgas een beetje zuur. Wanneer de concentratie koolzuurgas in het bloed daalt (dat noemen artsen respiratoire alkalose) dreigt het bloed iets minder zuur te worden.
1. Allereerst is er een buffer-reactie in het bloed die dit opvangt. Daarbij wordt H2CO3 (Koolzuur) omgezet in HCO3- en H+.
Het HCO3- (bicarbonaat) plas je uit. Daarbij neemt het positief geladen ionen zoals magnesium en calcium met zich mee. Dat is 1 van de redenen waarom mensen die constant verkeerd ademen (chronisch hyperventileren) een tekort kunnen hebben aan deze mineralen.
Het H+ dat achterblijft in het bloed is erg zuur en compenseert voor het verlies van het lichtzure koolzuurgas.
2. Na verloop van lange tijd kan het zijn dat deze buffer-reactie uitgewerkt raakt. Het lichaam zal dan iets anders moeten verzinnen om de pH rond die 7,4 te houden.
Het gaat dan zuren maken (zoals melkzuur) die afgegeven worden aan het bloed (dat wordt in de medische literatuur metabole acidose genoemd).
Je lichaam verzuurt.
En dat kan je vaak voelen als vermoeidheid. En het bloed wordt anders van samenstelling waardoor de functie van bloed als transportmiddel voor mineralen, vitamines en hormonen gevaar loopt.
Er zijn veel mensen die tegenwoordig alkalisch eten of water met een hoge pH drinken om die verzuring tegen te gaan. Maar dat is eigenlijk dweilen met de kraan open. Wat je volgens mij het beste kan doen is rustiger gaan ademen zodat je voldoende CO2 vasthoudt in je bloed. Dat stopt de verzuring vanzelf.
2. Je lichaam krijgt te weinig zuurstof
Je hoort nog wel eens idee voorbijkomen dat diep ademen het lichaam veel zuurstof geeft: "Adem eens diep door".
Maar dat is een groot misverstand. Ademen is een subtiel balans tussen voldoende zuurstof binnenkrijgen en voldoende koolzuurgas vasthouden in je longen en bloed.
Het is namelijk zo dat koolzuurgas de afgifte van zuurstof uit het bloed naar de lichaamscellen stimuleert. Adem je te veel en is er daardoor weinig koolzuurgas in het bloed dan laat het hemoglobine moeilijk zuurstof los.
Te weinig zuurstof bereikt dan de hersenen, spieren, nieren, hart, etc.
Dit fenomeen is rond 1905 ontdekt door Christian Bohr. Artsen leren er over tijdens hun studie, maar vergeten het daarna meestal weer (behalve anesthesisten: die weten veel over de rol van CO2 in het lichaam).
Wil je meer over het Bohr-effect lezen, klik dan hier.
3. Glad spierweefsel gaat samentrekken
Glad spierweefsel is een bijzonder type spier. Het zit rondom alle "holtes" van het lichaam zoals de luchtwegen, de darmen, de slagaderen, de maag, de blaas, etc.
Skeletspieren kan je aansturen vanuit je brein maar dat kan niet met glad spierweefsel. Dat reageert op veranderingen in de directe omgeving. En één van de belangrijkste daarbij is de toename of afname van koolzuurgas. Is er veel koolzuurgas dan ontspant glad spierweefsel.
Maar adem je voortdurend te veel en verlies je daardoor veel koolzuurgas dan kan glad spierweefsel verkrampen. Waar dat in het lichaam gebeurt, bepaalt welke klachten je krijgt.
Verkrampt het gladde spierweefsel rondom slagaderen, dan stijgt je bloeddruk.
Verkrampt het gladde spierweefsel rondom de luchtwegen, dan word je benauwd.
Verkrampt het gladde spierweefsel rondom de haarvaten die door je huid stromen dan krijg je koude handen en/of voeten (1 van de leuke dingen van een Buteyko ademhalingsoefening is dat je vaak direct al kan voelen dat je koolzuurgas opbouwt omdat je handen of voeten warm worden).
Verkrampt het gladde spierweefsel rondom je blaas, dan moet je plassen (1 van de redenen dat we aanraden 's nacht mondtape te gebruiken is dat je zo minder koolzuurgas verliest. Veel mensen merken dat doordat ze minder vaak het bed uit moeten om te plassen).
Enzovoorts.
4. Je immuunsysteem raakt ontregeld
Je immuunsysteem zorgt ervoor dat je gezond blijft. Het herkent indringers zoals bacteriën, virussen, schimmels en parasieten en ruimt die op.
Wanneer bijvoorbeeld een eiwit (een allergeen) het lichaam binnendringt ontstaat er een kettingreactie waarbij histamine een belangrijke rol speelt. Histamine activeert het "immuun-leger" (o.a. de leukocyten) zodat het de allergeen onschadelijk kan maken.
Daarbij ontstaan ontstekingsreacties.
OK, terug naar ademen. Wanneer je te veel ademt, daalt de hoeveelheid koolzuurgas in het bloed. Het gevolg is dat de hoeveelheid histamine in het bloed stijgt.
Het is net een wipwap.
Omdat je voortduren te veel histamine in je bloed hebt kan je immuunsysteem overdreven reageren op allerlei (in wezen tamelijk onschuldige) allergenen.
En zo kan je allerlei allergische reacties ontwikkelen. En er kunnen overal in je lichaam ontstekingen ontstaan.
Ik heb zelf astma gehad (een ontsteking in de longen) maar ook een zware kattenallergie. Daarvoor slikte ik dan antihistamine-pillen die de aanmaak van histamine verminderde. Met Buteyko heb ik beide overwonnen.
Geen astma, geen allergie en geen medicijnen meer.
Tenslotte
Ik hoop dat ik je overtuigd heb van het belang van koolzuurgas in het gezond maken en houden van je lichaam.
Bij Buteyko kijken we natuurlijk naar de langere termijn: Wat doet het verliezen van te veel koolzuurgas op de langere termijn met je.
Maar is ook een effect dat je direct kan ervaren. Je kan je longen als pomp gebruiken. Bijvoorbeeld door tijdens een kinderfeestje 30 ballonnen op te pompen. Of door op vakantie een luchtbed op te blazen.
Wat gebeurt er dan? Je verliest erg veel koolzuurgas en word duizelig en draaierig.
Hoe komt dat?
(1) Het glad spierweefsel rondom de twee grote halsslagaderen verkrampt. Daardoor gaat er minder bloed naar je hoofd.
(2) Het hemoglobine laat minder gemakkelijk zuurstof los zodat er minder zuurstof uit het bloed naar de hersenen gaat (het Bohr-effect),
Wanneer je daarna weer gewoon ademt, zakt dat vervelende gevoel gelukkig snel weg.
